smeerwortel

De Gewone Smeerwortel (Symphytum officinale) behoort tot de Ruwbladigenfamilie (Boraginaceae). De bladeren en stengels zijn bedekt met ruwe haren (vandaar de familienaam) en knisperen door de aanwezigheid van silicium. Het blad is speervormig met een dikke nerf in het midden. De wortel is zwart van buiten en wit en slijmerig van binnen. De bloemen hangen in trossen aan het eind van de stengel en bestaan uit langgerekte, klokvormige kroonbuizen. De bloeitijd is van mei tot september.

Medicinaal wordt de Gewone Smeerwortel veel ingezet. Daarvoor worden de wortels en bladeren van de plant gebruikt. De wortel wordt best geoogst in het najaar, terwijl de bladeren van de lente tot de herfst geoogst kunnen worden, liefst als de plant in bloei staat. Smeerwortel wordt vooral gebruikt bij wondbehandeling en huidaandoeningen. De allantoïne en silicium in de plant spelen een grote rol in weefselherstel. Het is erg effectief bij kneuzingen, blauwe plekken, rugpijn, spierpijn, littekens, botbreuken en reumatische aandoeningen. Gebruik het alleen op open wonden als de wond goed ontsmet is. Smeerwortel laat de wond immers zeer snel dichtgroeien, waardoor een infectie ingekapseld kan worden. Naast dit uitwendige gebruik kan de plant ook inwendig ingezet worden bij luchtwegklachten en infecties aan de spijsverteringsorganen. Dit vanwege de verzachtende slijmstoffen in de plant.

Toch zou ik inwendig gebruik niet aanraden zonder toezicht van een erkend fytotherapeut. Smeerwortel bevat immers pyrrolizidine alkaloïden (PA’s). Deze plantenstoffen zijn niet afbreekbaar in de lever en kunnen zich daar opstapelen en op termijn leveraandoeningen zoals levercirrose of zelfs leverkanker veroorzaken. PA’s zijn chemisch gezien wateroplosbare stoffen. Dat betekent dat je ze terugvindt als je er een kruidenthee of tinctuur van maakt. Smeerwortelthee is daarom geen goed idee. De bladeren worden soms ook culinair gebruikt – want ze zijn erg lekker – maar het is vanwege de hoeveelheid PA’s niet verstandig om vaak te eten. Je gaat er niet meteen aan dood, maar op termijn is het niet gezond. Je kunt met deze informatie een eigen afweging maken of je het wilt eten of niet. Roken is immers ook niet gezond en toch zijn er heel veel mensen die de risico’s voor lief nemen. Maak vooral je eigen (weloverwogen) keuze. Ik raad het sterk af voor mensen met leveraandoeningen, proteïnedeficiëntie, een verzwakte gezondheidssituatie, medicijngebruik dat de lever kan aantasten of alcoholproblemen.

PA’s lossen niet goed op in vetten, dus als je er een kruidenolie van maakt, zitten ze er nauwelijks in. Deze kruidenolie kan je vervolgens gebruiken om een fijne, zeer effectieve zalf te maken tegen blauwe plekken, kneuzingen, spierpijn, reumatische aandoeningen en wonden. Een simpel recept vind je hier.