Als je bewust naar wilde planten gaat kijken en begint met determineren, kom je vaak "groepjes" soorten tegen waartussen het moeilijk beslissen is: is dit nu een Paardenbloem of is het Biggenkruid? Is dit Paarse dovenetel of Hondsdraf? Voor een nauwkeurige determinatie bestaan talloze determinatiesleutels, maar voor beginners zijn die vaak verwarrend. Er staan namelijk ook veel soorten in die slechts op een paar plaatsen in Nederland of België voorkomen, en dus waarschijnlijk niet zo relevant zijn als je "gewoon in de berm naast je huis" een onbekend plantje vindt. Het verschil tussen twee soorten kan bestaan uit het al dan niet bestaan van een minuscuul steunblaadje aan de stengel of het aantal meeldraden, en natuurlijk was je net die dag je vergrootglas (of je leesbril!) vergeten.

Vooral als wilde planten nog niet bloeien (het "vegetatieve stadium") is determineren moeilijk (en voor beginners vaak onmogelijk, maak het jezelf niet te moeilijk!). Maar soms is het, met een paar ezelsbruggetjes en geheugensteuntjes, makkelijker dan je denkt. Klik op de gele of grijze balken hieronder om de verschillende groepen te openen en sluiten.

Let op: per soort staan er aan de linkerkant twee foto's afgebeeld, behalve bij de laatste (een soort die soms verward wordt met een schermbloemige).

 

Een groep planten waarbij je je beter niet kunt vergissen zijn de schermbloemigen. Bij de schermbloemigenfamilie staan de vijfdelige bloemetjes als een paraplu gerangschikt, elk op een eigen steeltje. Er bestaan twee grote groepen, namelijk gele en de witte schermbloemigen, waarbij de witte schermbloemigen veel algemener zijn. De witte bloemen kunnen in sommige gevallen een lichte roze gloed hebben.

Bij de witte schermbloemigen vinden we bijvoorbeeld Zevenblad en Wilde peen. Dit zijn twee plantensoorten die je op veel verschillende manieren in de keuken kunt gebruiken. Maar er is ook de dodelijk giftige Gevlekte scheerling, het zeer algemene Fluitenkruid, de gevreesde Dolle kervel en de onschuldige Gewone berenklauw. Veel mensen krijgen al jeuk als ze die laatste naam horen, maar in tegenstelling tot de invasieve Reuzenberenklauw is het sap van de inheemse Gewone berenklauw minder irriterend en zijn sommige plantendelen zelfs eetbaar (zoals bloemknoppen en zaden).

Bij het determineren van schermbloemigen loop je vaak tegen termen aan zoals "omwindselblaadjes", "veerspletig" en "afstaande haren". Omdat deze termen voor beginners verwarrend kunnen zijn, probeer ik ze in dit overzicht te vermijden en te letten op kenmerken die ook zonder loep te herkennen zijn. Verder leg ik de nadruk op onderlinge verschillen.

Nogmaals, bij de witte schermbloemigen kun je je beter niet vergissen. Dit overzicht is zeker geen vervanging voor determinatiesleutels. Als je een onbekende plant tegenkomt, is het vaak aan te raden om een blaadje tussen je vingers te kneuzen, omdat de geur die dan vrijkomt een duidelijke hint kan geven. Bij schermbloemigen is dat niet altijd aanbevelenswaardig, omdat verschillende soorten een sterk irriterend sap (bv. Pastinaak) of prikkende haren (bv. Berenklauw) kunnen hebben, of erg giftig zijn (bv. Scheerling).

Fluitenkruid (Anthriscus sylvestris)

• De bloei van Fluitenkruid begint vroeger dan bij andere schermbloemigen (vanaf april). Als de andere soorten in bloei komen, is Fluitenkruid vaak al afgemaaid
• De stengels zijn overlangs gegroefd en vrijwel kaal (zeer kort behaard, tweede foto)
• De stengel is hol, je kunt er een fluitje van maken (maar steek de stengel niet meteen in je mond om het te proberen, misschien heb je een Gevlekte scheerling te pakken!)
• De bladeren zijn fijn geveerd (onderverdeeld in kleinere blaadjes, evenals Gevlekte scheerling)

Gevlekte scheerling (Conium maculatum)

• De voet van de stengels en bladschedes zijn onregelmatig gevlekt (foto)
• Bladeren hebben een blauwgroene gloed (niet zo frisgroen als bij andere soorten in dit overzicht)
• De stengel is rond en kaal (onbehaard)
• De bladeren zijn fijn geveerd (onderverdeeld in kleinere blaadjes, net als Fluitenkruid)

Zevenblad (Aegopodium podagraria)

• De bladeren bestaan meestal uit 7 deelblaadjes, die gerangschikt zijn met 3 aan de punt, en twee keer 2 deelblaadjes aan de voet. Soms vind je ook bladeren met 3 of 5 deelblaadjes (foto)
• De stengel is gegroefd en kaal (onbehaard)
• Vaak te vinden in de buurt van (volks)tuinen, steden en voedselrijke bodems, minder vaak in bermen
• Bloeit vanaf mei tot augustus (dus geen onderscheidend kenmerk, alle andere soorten kunnen dan ook in bloei staan!)

Wilde peen (Daucus carota)

• Jonge en uitgebloeide bloemschermen zijn als een vogelnestje naar binnen gevouwen. Omdat je aan een plant meestal verschillende bloemschermen in verschillende stadia van rijpheid vindt, kun je deze soort vrijwel altijd aan deze vogelnestjes herkennen (foto)
• De stengel is zacht behaard (foto)
• De bladeren zijn fijn geveerd (onderverdeeld in kleinere blaadjes, evenals Fluitenkruid en Gevlekte scheerling)
• Bloeit vanaf juni-juli tot september

Gewone berenklauw (Heracleum sphondylium)

• Veruit de grootste en hoogste plant in dit overzicht (90-200 cm hoog), maar VEEL kleiner dan bijvoorbeeld Reuzenberenklauw en (Grote) Engelwortel die nog veel hoger kunnen worden
• Het blad is niet volledig onderverdeeld in deelblaadjes, maar wel diep ingesneden (foto)
• De plant is stug behaard
• Bloeit vanaf juni-juli tot september

Dolle kervel (Chaerophylum temulum)

• Lijkt op het eerste gezicht het meest op Fluitenkruid, maar met de volgende duidelijke verschillen:
• Stengels en bladstelen een paarse gloed (meer bruin dan groen)
• De blaadjes van Fluitenkruid zijn veel spitser dan die van Dolle kervel
• De stengels van Dolle kervel zijn behaard, maar dat is zeker niet altijd goed te zien zonder goede loep

Duizendblad (Achillea millefolium)

• Witte bloemen in een scherm, fijn onderverdeel blad, dat moet toch wel een schermbloemige zijn? Helaas, het is Duizendblad, een samengesteldbloemige (familie van de Paardenbloem). Wel is het een plant met zeer veel medicinale eigenschappen!

Bij de verschillende Walstrosoorten staat een krans met blaadjes rond de stengel, als de spaken in een wiel. Daarom heet de familie Sterbladigen. Als ze nog niet bloeien lijken ze soms erg op elkaar. Kun jij ze determineren?

Geel walstro

Geel walstro (Galium verum)

- Onbehaard
- Deelblaadjes fijner dan bij andere soorten
- Stengel heeft vaak een rode gloed
- Groeit meestal op zonnige plaatsen, vaak op dijken en in uiterwaarden

 

 

 

Glad walstro

Glad walstro (Galium mollugo) 

- Grotendeels onbehaard (het grote verschil met Kleefkruid!)
- Rechtopstaande plant, bladpunten bij jonge planten ronder dan bij Lievevrouwebedstro
- Groeit in de zon en halfschaduw

 

 

 

 

Lievevrouwebedstro

Lievevrouwebedstro (Galium odoratum)

- Vrijwel onbehaard
- In Zuid-Limburg en Twente in het wild, daarbuiten verwilderd uit tuinen
- Groeit vooral in de schaduw
- Gedroogde blaadjes geuren heerlijk naar hooi, maar deze geur komt pas vrij na het drogen
- Kruipende plant

 

 

 

Kleefkruid

Kleefkruid (Galium aparine)

- De meest algemene soort van de vier
- Ruw behaard (blijf plakken aan kleding)
- Kan uitgroeien tot grote, warrige plant

 

 

 

 

Vlasbekje

Vlasbekje (Linaria vulgaris)

- Dit is geen Walstro! (de bladeren staan wel rond de stengel, maar niet op dezelfde hoogte).

 

 

 

 

 

Zie jij dit jaar ook zoveel roze bloemetjes in de bermen? Je bent niet de enige! Ook het onderzoeksinstituut Floron (https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/…) viel het op dat er dit jaar erg veel Zachte ooievaarsbek, Robertskruid en Reigersbek bloeien, drie algemene soorten met felroze bloemen uit de Ooievaarsbekfamilie (Geraniacaea). Het zijn alle drie eenjarige soorten, dus ze sterven in de herfst geheel af en produceren talloze zaadjes. Na een droge zomer, zoals die van afgelopen jaar, vormen deze planten nu een schitterend roze tapijt. Alle bloemen zijn vijftallig. Dit betekent dat elke bloem bestaat uit vijf bloembladen, soms (diep) ingesneden zodat het er tien lijken. Alle planten in deze familie zijn in meer of mindere mate behaard. De vruchten (zaaddozen) van de Ooievaarsbekken zien er uit als, je raadt het nooit, de bek van een Ooievaar! Hieronder leer je hoe je ze kunt herkennen.

 

bloem van Robertskruid

Robertskruid (Geranium robertianum)

- Bij het plukken verspreidt de plant een onmiskenbare geur (vroeger werd het niet voor niets Stinkende ooievaarsbek genoemd!).
- De bloemblaadjes zijn aan het uiteinde recht of zeer licht ingesneden
- Bladeren hebben vaak een rode gloed aan de rand
- De plant kan uitgroeien tot 30-40 cm hoogte (de andere soorten hooguit 20 cm)

 

 

 

veld met Robertskruid

Veld met Robertskruid

 

 

 

 

 

 

 

Zachte ooievaarsbek

Zachte ooievaarsbek (Geranium molle)

- De bloemblaadjes zijn diep ingesneden, zodat het er 10 in plaats van 5 lijken te zijn. Bij bewolkt weer gaan de bloemen niet of nauwelijks open.

- De hele plant is zacht behaard met lange en korte klierharen en voelt daardoor een beetje plakkerig aan.
- De vruchtjes (de "ooievaarsbekjes") zijn kort en gedrongen.
- Stengels groen (bij andere soorten vaak roodachtig)
- De Kleine ooievaarsbek lijkt bijzonder veel op de Zachte, maar heeft alleen korte haartjes. Gebruik een loep voor het verschil!

 

Reigersbek bloem

Reigersbek (Erodium cicutarium)

- De vrucht (de "snavel") is veel langer dan bij de andere soorten
- De bloemblaadjes zijn afgerond
- Het blad is dubbel geveerd (meervoudig ingesneden)
- Groeit meestal op (zeer) zonnige plaatsen

 

 

 

Veld met Reigersbekken

Veld met Reigersbekken

 

 

 

 

 

 

Dagkoekoeksbloem

Dagkoekoeksbloem (Silene dioica)

- Roze, behaard en vijftallig, maar geen Ooievaarsbek! Dit kun je onder andere zien aan de bladeren (allen paarsgewijs aan de stengel) en de eironde vrucht. Deze mist het snaveltje waaraan je alle Geraniacaea kunt herkennen. Je kunt deze plant vaak vinden in voedselrijke bossen.

 

 

Deel dit op
  • 1
    Share

2 Reacties

  1. Mary Sanstra-Veenis
    | Beantwoorden

    wat fijn al die schermbloemen die je zo beter kunt vergelijken! Ben er heel blij mee, dankzij VroegeVogels Forum werd ik hier op gewezen!

    • Scent & Spice
      | Beantwoorden

      Fijn dat je het een nuttig overzicht vindt en graag gedaan!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *